ΓΝΩΜΟΛΟΓΙΚΟ ΛΕΞΙΚΟ ΕΝΝΟΙΩΝ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ

Το «ΓΝΩΜΟΛΟΓΙΚΟ ΛΕΞΙΚΟ εννοιών γενικής παιδείας» προέκυψε από τη θεματική κατάταξη (κατά ενότητες εννοιών) δώδεκα χιλιάδων προσωπικών γνωμικών στοχασμών του συγγραφέα, που κυκλοφόρησε σε είκοσι τέσσερα βιβλία (των πεντακοσίων έκαστο), από τα έτη 1967-2003, με τον τίτλο «ΨΗΦΙΔΕΣ ΙΔΕΩΝ». Έκτοτε έως σήμερα το γνωμολογικό λεξικό εμπλουτίστηκε με δύο ακόμη τόμους και το σύνολο των ψηφίδων ανέρχεται πάνω από 25.000. Το Λεξικό περιέχει έννοιες που αφορούν ψυχολογικά, φιλοσοφικά, αισθητικά, ηθικά, θρησκευτικά, πολιτικά, πολιτισμικά, πρακτικά ζητήματα της καθημερινότητας κ.ά. Όλα αυτά καταγράφονται συνοπτικά, αναλύονται ερμηνευτικά και σχολιάζονται κριτικά, χωρίς δογματική ή ιδεολογική δέσμευση, αφού - κατά τη ρήση του Ρήγα - «όποιος ελεύθερα συλλογάται, συλλογάται καλά». Έτσι προσφέρει βοήθεια στην καλλιέργεια της κριτικής σκέψης, στη διεύρυνση του πνευματικού ορίζοντα, στην απομυθοποίηση πολλών μεσαιωνικών φαντασιώσεων (που επιζούν ακόμα) ή διανοητικών αυθαιρεσιών, που εναντιώνται στην ανθρωποκεντρική ηθική. Ο γνωμικός λόγος είναι μαζί και δοκιμιακός λόγος. Ο επαρκής αναγνώστης του Λεξικού, διαπιστώνει ότι κάθε ΛΕΞΗ ελληνική ισοδυναμεί με ένα ΔΟΚΙΜΙΟ, αν αναλυθεί και ερμηνευθεί ετυμολογικά και φιλολογικά, εξετασθεί και σχολιασθεί ιστορικά και φιλοσοφικά. Ο Αντισθένης επισημαίνει: «Αρχή παιδεύσεως: η των ονομάτων επίσκεψις». Οι περισσότερες γλώσσες σε μαθαίνουν πώς να συνδιαλέγεσαι - η ελληνική σε μαθαίνει πώς να σκέπτεσαι. Και ο εσωτερικός λόγος, ο στοχασμός, εξωτερικεύεται με όλα τα γνωρίσματα ενός ελληνικού Λόγου, που είναι: η σαφήνεια, η συντομία, η κυριολεξία, η ακριβολογία της διατύπωσης και το νοηματικό βάθος. Η ευσύνοπτη και γνωμολογική διατύπωση των εννοιών, ανήκει στο είδος του «γνωμικού ή επιγραμματικού λόγου», που είναι κράμα φιλοσοφικό και λογοτεχνικό. Διακρίνεται για τη λακωνική συντομία του, την κυριολεξία της διατύπωσης, τη σαφήνεια του νοήματος, την ευθυβολία του στόχου και την ιδιότητά του να προκαλεί αλυσιδωτές αντιδράσεις και προεκτάσεις στη σκέ